KỸ NĂNG SỐNG
TS. TRƯƠNG THỊ XUÂN HUỆ
TS. NGUYỄN MINH ANH


LÝ LUẬN CHUNG VỀ
CHƯƠNG TRÌNH

KỸ NĂNG SỐNG
TS. TRƯƠNG THỊ XUÂN HUỆ
TS. NGUYỄN MINH ANH


HOẠT ĐỘNG NHÓM
Bạn hiểu thế nào là “kỹ năng sống?
KHÁI NIỆM “KỸ NĂNG SỐNG” CỦA TỔ CHỨC Y TẾ THẾ GIỚI (WHO)
Kỹ xảo sống: Năng lực hành vi tích cực và thích nghi, giúp nhân cách tương tác cân bằng với cuộc sống thường nhật.
Ý tưởng về sự thay đổi hành vi trên được đặt cơ sở trên thuyết “Học từ xã hội” của A. Bandura và “Hành vi lệch lạc” của R. Jessor.
THUYẾT “HỌC TỪ XÃ HỘI” CỦA
ALBERT BANDURA
Con người học bằng cách quan sát và mô hình hóa hành vi của người khác và bằng cách được dạy kỹ xảo. Hai cách này mang lại cho con người sự tự tin để thực hiện hành vi. Điều kiện này A. Bandura gọi là Self-efficacy (tự bảo đảm, tự lo) – năng lực khắc phục bất kỳ trở ngại nào khi thực hiện hành vi cụ thể.
Ví dụ: Rèn kỹ xảo từ chối chất gây nghiện mang lại cho trẻ sự tự tin khi gặp tình huống thực trong cuộc sống, khi bị người khác dụ dỗ.
Self-efficacy: Hình dung của con người về khả năng hành động theo một cách nhất định của bản thân, niềm tin vào hiệu quả của việc sử dụng các kỹ xảo hành vi cụ thể
 Đây là cơ chế nhận thức của việc lựa chọn và hình thành hành vi  Đặt nền móng cho việc hình thành cuộc sống lành mạnh và phòng tránh thói quen bệnh hoạn
THUYẾT “HÀNH VI LỆCH LẠC” CỦA
RICHARD JESSOR
Không chỉ có các yếu tố tâm lý – xã hội ảnh hưởng đến hành vi, mà còn có các yếu tố sinh lý và môi trường.
Hành vi lệch lạc thực hiện một số chức năng thiết yếu đối với tuổi mới lớn. Đó là cách để tuổi mới lớn quên đi thất bại. Ví dụ: nếu trẻ học kém, hành vi lệch lạc là cách để làm cho người khác chú ý đến mình, và đây là cách mà trẻ đạt được một “địa vị” xã hội. Điều này Lev Vygotsky đã đề cập khi phân tích hành vi của trẻ CPTTT.
THUYẾT “ẢNH HƯỞNG TỪ XÃ HỘI”
CỦA PHILIP ZIMBARDO
Chỉ ra ảnh hưởng tiêu cực của các nhóm xã hội trong việc hình thành cuộc sống thiếu lành mạnh và hành vi băng hoại.
Thuyết này đề xuất những chương trình hành động thiết thực để phòng chống tệ nạn xã hội.
THUYẾT “PHÁT TRIỂN TÂM LÝ XÃ HỘI” CỦA ERIK ERIKSON
Quan điểm về “Sự thuần thục tâm lý – xã hội” (Psycho-social Competence) có thể được dùng để xác định và phát triển kỹ xảo sống cho từng lứa tuổi
Quan điểm “Buộc phải phát triển” được xác định rõ trong từng thời kỳ phát triển, cho phép xác định những kỹ xảo cụ thể cho từng lứa tuổi
“KỸ NĂNG SỐNG” HAY
“KỸ XẢO SỐNG”?
Kỹ năng: Hành động đã được ý thức (biết là gồm những gì, thực hiện như thế nào)
Kỹ xảo: Hành động đã được tự động hóa
B. Spranger – người thành lập tổ chức Life Skills International (thành lập năm 1991, chuyên xây dựng và phổ biến các chương trình kỹ xảo sống trên thế giới) – cho rằng, dạy kỹ xảo sống có nghĩa là “bằng việc trẻ tương tác với nhau và với người lớn, chúng ta dạy cho trẻ kiến thức và kỹ năng hình thành hành vi, hành vi này cho phép trẻ ý thức trách nhiệm với cuộc sống của chính mình, có quyết định sống đúng đắn, biết cách chống lại ảnh hưởng tiêu cực và giảm thiểu những hành vi độc hại.
Điểm đặc trưng của việc dạy kỹ xảo sống là tính dự phòng. Nó không hướng tới việc sửa hành vi lệch lạc, mà là phòng chống sự lệch lạc đó. Vì vậy, việc dạy kỹ xảo sống phải được thực hiện trong bối cảnh giáo dục phổ thông.
PHƯƠNG PHÁP DẠY KỸ XẢO SỐNG
Kích thích hướng ngoại (thâm nhập thực tế)
Tạo quan hệ tích cực với trẻ (tin vào trẻ và hướng vào bản thân trẻ)
Có 2 nhóm phương pháp:
Phương pháp tổ chức hoạt động nhóm và kích thích sự tham gia tích cực của trẻ.
Phương pháp dạy học với sự tham gia của cá nhân nhằm hình thành kỹ năng và tương tác lẫn nhau trong các quan hệ
PHƯƠNG PHÁP TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NHÓM
Tăng cường tri giác bản thân và người khác
Khuyến khích hợp tác, không cạnh tranh
Bảo đảm cơ hội bộc lộ khả năng của từng trẻ, GV thừa nhận và đánh giá cao sự đóng góp của từng trẻ
Tạo điều kiện cho trẻ hiểu nhau và thắt chặt mối quan hệ giữa chúng với nhau
Khuyến khích kỹ năng lắng nghe và truyền thông (chia sẻ thông tin)
Khuyến khích cá thể, nhu cầu cá nhân và sự hiểu biết lẫn nhau trong nhóm
Khuyến khích cái mới và sự sáng tạo
PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC VỚI SỰ THAM GIA CỦA CÁ NHÂN
Thảo luận nhóm
Công não
Trình diễn và thực hành dưới sự hướng dẫn của người khởi xướng
Trò chơi sắm vai
Làm việc theo nhóm nhỏ
Trò chơi học tập và mô phỏng/mô hình hóa
Tình huống cụ thể
Kể chuyện
Tranh luận
Luyện tập kỹ năng theo nội dung cụ thể với các thành viên mới
Hoạt động sân khấu hóa: hát múa, đóng kịch, nhảy, trình diễn nghệ thuật
Vẽ sơ đồ quyết định và cây vấn đề (sơ đồ nhánh cây)
PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM
Chuẩn bị nơi sẽ diễn ra thảo luận
Xác định mục đích và trình tự thảo luận
Đặt ra các câu hỏi mấu chốt
Điều khiển thảo luận theo tiến trình đã dự kiến
PHƯƠNG PHÁP CÔNG NÃO
Xác định thủ lĩnh của đợt công não và phiếu công não
Khai triển các câu hỏi hoặc vấn đề để xin ý tưởng
Các thành viên đề xuất ý tưởng vào phiếu
Không thảo luận về các ý tưởng ngay sau khi ý tưởng được đề xuất
Viết lại toàn bộ các ý tưởng sao cho mọi thành viên đều nhìn thấy
Phân tích, bổ sung và phân loại ý tưởng theo các tiêu chí nhất định
PHƯƠNG PHÁP SẮM VAI
Mô tả tình huống sắm vai
Phân vai
Soạn lời thoại cơ bản theo vai
Đóng vai
Thảo luận những vấn đề đã xảy ra trong quá trình sắm vai
PHƯƠNG PHÁP HOẠT ĐỘNG NHÓM
Thông báo mục đích thảo luận và thời lượng cho phép
Lập nhóm nhỏ
Xếp chỗ ngồi sao cho các thành viên lắng nghe nhau một cách tốt nhất
Ghi biên bản
Đọc biên bản và rút ra kết luận cơ bản
PHƯƠNG PHÁP TRÒ CHƠI VÀ MÔ PHỎNG
Trò chơi: thông báo đây là trò chơi, không nên coi trọng việc thắng thua
Mô phỏng: thông báo đây là bài tập ngắn và sẽ thảo luận ngay
Trò chơi xảy ra theo tiến trình nhất định, với những quy định, hành động nhất định để mọi người có cùng cảm giác
PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH TÌNH HUỐNG CỤ THỂ
Đưa ra các câu hỏi kích thích tư duy phê phán và thảo luận
Người điều khiển lựa chọn thời điểm then chốt để đặt câu hỏi rộng hơn
Dành thời gian cần thiết cho tư duy phê phán và sáng tạo phát triển
GV là người hướng dẫn, trợ giúp chứ không phải là nguồn thông tin duy nhất
PHƯƠNG PHÁP TRANH LUẬN
Người học lựa chọn quan điểm của mình trong việc giải quyết vấn đề
Nếu tất cả người học có cùng quan điểm thì đề nghị một số người tình nguyện chọn quan điểm đối lập
Dành thời lượng nhất định để người học tìm hiểu vấn đề, đề tài
Người học trình bày quan điểm của mình
Cho các phe đối lập trình bày sự ngưỡng mộ của mình với nhau
Kiểm soát để cuộc tranh luận không lạc đề
CHƯƠNG TRÌNH
KỸ XẢO SỐNG CHO MẪU GIÁO VÀ TIỂU HỌC
TS. TRƯƠNG THỊ XUÂN HUỆ
TS. NGUYỄN MINH ANH


CHƯƠNG TRÌNH GỒM 3 THÀNH PHẦN (CHO MỌI LỨA TUỔI)
Kỹ năng truyền thông và thông tin đại chúng (Kỹ năng thu thập kiến thức)
Kỹ năng tư duy phê phán và ra quyết định
Kỹ năng quản lý bản thân (bày tỏ cảm xúc và giải tỏa căng thẳng)
22
23
Nhóm 1: chọn các phương pháp nhằm phát triển kỹ năng tiếp nhận thông tin và phổ biến thông tin về sự độc hại của chất kích thích ở trẻ MG. (kỹ năng truyền thông) (nhóm 4: làm giáo cụ và tập dạy)
Nhóm 2: chọn các phương pháp nhằm phát triển kỹ năng tập hợp các thông tin về thái độ đối với chất kích thích
ở trẻ MG.(kỹ năng tư duy phê phán) (nhóm 5: làm giáo cụ và tập dạy)
Nhóm 3: chọn các phương pháp nhằm phát triển kỹ năng giữ trạng thái khỏe mạnh vui vẻ và tránh mệt mỏi do chất kích thích
gây ra ở trẻ MG.(kỹ năng quản lý bản thân) (nhóm 6: làm giáo cụ và tập dạy)
24